हामी अर्थात हामी नेपाली

चीनको लामो भ्रमणपछि पुनः आफू र आफू हुर्केको समाज र देशप्रति दया र माया लागेर आयो । हुन त अन्य देशहरु घुमेर फर्कदाँ पनि मनमा असन्तोष, दिक्दारी अनि समाज र देश प्रति माया र दया लाग्थ्यो । तर यसपटक सँगै जोडिएको देश, समाजको गति र प्रगति देखेर पहिले भन्दा यसपटक दया माया र दिक्दारीको पारो निकै बढेको थियो । 

यस अवधिमा भेटेका जति साथीभाइहरुसँग हरेक पटक गर्ने कुराकानीमा बाटो छुटेन । पूर्व पश्चिम र उत्तर दक्षिण जोड्ने रेलवे, काठमाडौँ बाट दोलखा रामेछाप जाने सुरुङमार्ग भए कस्तो हुने थियो होला ? काकडभित्ताबाट काठमाडौँ आइपुग्ने एउटा बुलेट ट्रेनको सिस्टम भइदिए के हुन्थ्यो होला ? राजधानीको नसामा एउटा मेट्रो सिस्टम थपिए के हुन्थ्यो होला ? 

यात्रा र खाना : पहिलो दिन

         हुन त यो गन्थन लेखिरहनु जरुरी थिएन । तर भोलीका दिनमा आँफैलाई फर्केर हेर्दा हुने रमाइलो र मनका गुनासाहरु रित्याउने माध्यम यो लेख हुनसक्छ भन्ने लागेर आफ्नै गन्थनहरु लेख्ने जमर्को गरेको छु । यसपटक अर्थात २०८२ को तिहार हजुरआमा बित्नु भएको कारण मनाउन मिल्ने थिएन । तिहार ः विशेष लक्ष्मीपूजा र भाइटीका । केटाकेटीमा देउसी भैलो, लक्ष्मीपूजा र भाइटिका सबै रमाइलै जस्तो लाग्थ्यो । आफ्नै दिदीबहिनी नभएको कारणले पनि आमाले कतै न कतैबाट टीका लगाउने जोहो गरिदिनुहुन्थ्यो । सहजता र समयअनुसार फुपु, ठूलोबाको छोरी, सानीमाको छोरी कता कता टीका लगाएको याद छ सानोमा । तर कहिले कसको त कहिले कसको स्वार्थ नमिलेर टीका लगाउने क्रमहरु भंगजस्तो भयो । अलिक ठूलो भएपछि केहि पटक अन्य दिदीबहिनीहरु पनि बने बनाइए । कतै एकै बर्ष त कतै लामो समयसम्म टिका लगाएपनि दाजुभाई वा दिदीबहिनीमा हुने खालको लगाव भएन धेरैपटक लेनदेन वा करमा परेर टिका लगाउने र लगाईमाग्ने जस्तो अलिनो अनुभव भयो । 

       आखिर जसो नै भएपनि यसपटक तिहार नभएकोले परिवार नै तिहारभर घुम्ने निश्चय गरियो । बुढाबुढी दुईजना र सानी ५ बर्षकी छोरी झोला कसेर गाडीमा घुम्न निस्कने भयौँ । गाडी आँफै चलाउने भएको र आमाछोरीलाई (पवित्रा र राजुल) अगाडीको एक सिट भए पुग्ने भएकोले पछाडीको सीट खाली राखेर कार्तिक २ गते बिहान ७ बजे घरबाटै निस्क्यौँ । टाटाको पन्च नामको इलेक्ट्रीक  गाडीमा दुई पटक दोलखा भन्दा अन्त टाढाको यात्रा नगरेको मलाई मनमा अलिकती डर, अलिकती उमंग र अलिकती कौतुहलता थियो ।

यसपटकको यात्रामा एउटा कुरा तय भएको थियो : सकेसम्म स्थानीय स्वाद र खानाहरु खोजेर खाने । 

ज्ञानको लडाईँ (उपजाति छन्द)

बाबा र आमा, गुरु र गुरुमा 

सपना अनेक, छरिएका ममा ।

शोक र भोक, दिन रात त्यागी

मलाई मान्छे, बनाउन्का लागि ।।

मायामा

अक्षर र अक्षर जोडेर शब्द बन्नु पर्ने हो 

शब्द र शब्द जोडेर वाक्य हुनु पर्ने हो 

वाक्य र वाक्य जोडेर अनुच्छेद बन्नु पर्ने हो 

अनुच्छेदको जोडमा पाठ बन्नु पर्ने हो ।

तर मायामा, 

अक्षर अक्षर जोडेर काव्य बन्दिन सक्छ 

शब्द शब्द जोडेर महाकाव्य बन्न सक्छ 

एउटै हेराईमा एक हरफ कविता जन्मन्छ 

एकै मुस्कानले सिङ्गो पाठ बन्न सक्छ । 

समाजसेवी

स्थानीय स्तरको कार्यक्रम थियो । मुर्ख्याईँको कारणले गाउँको डन जस्तै बनेका कृष्ण दाई  मञ्चको अघिल्लो लहरमा प्रमुख अतिथिको छेवैमा आएर ढसमस्स बसे । प्रमुख अतिथि सोहि नगरपालिकाको मेयर थिए । 

अवार्ड

          विद्यालय संचालक खनखन प्रसादले सिँगापुर गएर अवार्ड थापे । खनखन प्रसाद मात्र हैन उनको श्रिमतीले समेत उत्कृष्ट अध्यक्षको पदक थापिन् । सामाजीक सञ्जालमा तस्विरहरु भरियो । बधाईका लहरहरु लेखिए देखिए र सुनिए ।

केहिदिन पछि खनखनका बुढाबुढी फर्किए । पाएका पदकहरु एयरपोर्टमा हातमा नै बोकेरै आएका थिए । आफन्त र नजिकका साथीभाईले सक्दो स्वागत गरे । खनखनका बुढाबुढी नै अझ बुढी खनखन असाध्यै प्रफुल्लित थिइन्, घमण्डले उनको अनुहार पुरिएको थियो । 

कस्तो विद्यालय छान्ने ?

     अचेल बिहान, दिउँसो अथवा साँझ आउने धेरै फोनहरु साथीभाइका हुन्छन् । कतिपय साथीभाइहरु त लामो समयदेखि देखभेट नभएकैले पनि मानसपटलबाट ओझेल परिसकेका हुने रहेछन् । अलिकति लाज, अलिकति अप्ठेरो र धेरै खुशी समेटेर कुराकानी हुँदै गर्दा साथीहरुको एउटै साझा जिज्ञासा हुन्छ : बच्चालाई कहाँ भर्ना गर्ने होला यार ? जिवनको युवाकाल अर्थात दुई दशकभन्दा बढि विद्यालय प्रिन्सिपलको भुमिका निभाएको मैले सहि निर्देशन दिन सक्छ भन्ने साथीहरुलाई विश्वास लागेको हुन सक्छ । म मनैबाट जानेसम्मको प्रयास गर्छु तर साथीहरुलाई ठ्याक्कै चित्त बुझाउन सकेको जस्तो भने लाग्दैन । 

मलाई लाग्छ धनि र प्रशस्त पैसा भएका परिवारले आफ्नो बच्चाहरुलाई महंगो भन्दा महंगो विद्यालयमा पढाउनुपर्छ, महंगो रहेनछ भने शुल्क बढाउन लगाएर भएपनि महंगो बनाएर अनि पढाउनुपर्छ । म ती सम्पन्न र धनी परिवारहरुलाई ससम्मान यहिसम्म छोड्दै बाँकी अभिभावकहरुलाई जोड्ने प्रयत्न गर्नेछु । 

म केहि प्रसंगहरु सहित जानेसम्मको कुराहरु जोड्छु :

किसान, तरकारी र म

किसानले सडकमा तरकारी फ्याँके ।

न्यूनतम मूल्य पनि नपाएपछि किसानले सडकमा तरकारी पोखेर बिरोध जनाए ।

 तरकारीले ७ रुपैँया प्रतिकिलो भाउ पनि पाएपछि किसान निराश ।

‘टेलिभिजन, रेडियो, सामाजिक संजाल सबै यिनै समाचारले भरियो ।’

‘बिचरा !

लौन !

हेर !

खत्तम मेयर ।

खत्तम सरकार ।

खत्तम देश । 

Photo : From google 

चिया पसल देखि घर–घरको जमघटमा सुनियो । 

सभ्य समाजको पहिचान लैगिंक हिँसा बिरुद्धको अभियान’

                                          ‘संसार बदल्नु छ, शुरुवात आँफैबाट गर्नुछ ।

                                  हामी र हाम्रा सन्ततीको लागि सभ्य समाज बनाउनु छ ।’

आदरणीय महानुभावहरु !

सर्वप्रथम त म ‘लैङ्गिक हिंसा’ शीर्षकलाई परिभाषीत गर्न चाहन्छु । लैङ्गिक हिंसा भनेको लिङ्गका आधारमा हुने हिंसा हो । यो बिश्वका धेरै समाजमा प्राचिनकाल देखि नै विकराल समस्याको रुपमा देखिँदै आएको छ । सामान्यतया लिङ्गका आधारमा हुने हिंसा भन्नेबित्तिकै महिला हिंसा भन्ने बुझ्ने प्रचलन सामान्य जनजिवनमा भएपनि महिला वा पुरुष वा तेस्रो लिङ्गी भएकै आधारमा पेशा, अध्ययन, कार्यस्थल, परिवार तथा समाजमा या कुनै पनि ठाउँमा घृणा गर्नु, कुटपिट गर्नु, समान अवसर प्रदान नगर्नु, यौनजन्य दुराचार गर्नु, डर त्रास धम्कि दिनु, पारिश्रमीक नदिनु वा कम दिनु, अश्लील शब्द बोल्नु, अश्लील तस्वीर देखाउनु, अश्लिल इशारा गर्नु आदि सबै लैङ्िगक हिसां हो । हाम्रो देश लगायत संसारका धेरै समाजहरुमा पुरुष भन्दा महिलाहरु विभिन्न प्रकारका हिंसाबाट बढि पिडित भएका कारण लैङ्गिकताका आधारमा हुने हिंसा महिला माथि हुने हिंसाबारेको छलफलमा केन्द्रित रहन्छ ।  त्यसैले आजको बिषयबस्तुलाई महिला हिंसा बिरुद्धको अभियानको रुपमा केन्द्रित गर्न चाहन्छु ।

अहिलेको परिस्थितीमा के अनलाईन कक्षा जरुरी छ ?

                नेपाल लगायत बिश्वकै सबै देशहरु अदृश्य शत्रुको सामना गर्दैछन् । शत्रु अप्ठेरो छ, शत्रु असजिलो छ, शत्रु परिवर्तनिय छ । बम, बारुद, बन्दुक, अस्त्र, शस्त्र त हामीले आफैँ आफैँ लड्न र मर्नको लागि मात्र तयार गरेका रहेछौँ । सैनिक, प्रहरी त हामीले आफ्नै डर हटाउन मात्र तयार गरेका रहेछौँ । नत्र त अहिलेको समयमा काम लाग्नु पर्ने हो ? लागेन पटक्कै लागेन ।

                 प्रकृतीबाट उत्पत्ती भएको शत्रुलाई जित्न नसकेर मानव जाती हायल कायल छ । हामीले आर्जेका ज्ञान बिज्ञान, धन सम्पत्ती कुनै काम आएको देखिन्नन् । संसार त्यही कोरोना नाम गरेको शत्रुसँग भिड्न जोड तोडले लागेको छ । प्रकृती र जीवजनावर हजारौँ बर्ष पछाडि नै होला स्वतन्त्रतापूर्वक रमाएर बाँच्न पाएका छन् ।

Pic source: Google

              पर्यटन, हवाई यातायात, यातायात, मनोरन्जनका क्षेत्र, बिद्यालय, कलेज, शेयर बजार, केहि बाहेक निर्माण क्षेत्रहरु सबै बन्द छन् । लाखौँको रोजगारी गुमेको छ । निश्चीत संख्यामा खाद्यान्न, तरकारी पसलहरु तथा मेडिकलहरु मात्र संचालनमा छन् । केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय सरकार कोरोनाको कहरसँग जेनतेन लड्न प्रयास गदैैछन् । हप्तौँ पहिले युरोप र अमेरिकाका कतिपय देशहरुले अस्विकृत गरेको चीनमा निर्मीत किटले भइरहेको कोरोनाको जाँचले आमजनतामा भ्रम सिर्जना गरिरहेको छ ।